Sporda Yaralanmalardan Kurtulma ve İyileşme Süreci
Sporda Yaralanmalardan Kurtulma ve İyileşme Süreci
Spor yapmak sağlıklı bir yaşam tarzının önemli bir parçasıdır. Ancak spor sırasında veya sonrasında bazen istenmeyen yaralanmalar meydana gelebilir. Bu yaralanmaların çoğu yumuşak doku yaralanmaları olarak adlandırılır. Yumuşak doku yaralanmaları, cilt, cilt altı doku, bağlar, fasya, tendon ve kas dokusu yaralanmalarını içerir. Yaralanma; künt bir travma sonucu kapalı yaralanma şeklinde olabileceği gibi kesici veya delici bir travma sonucu cilt bütünlüğünün kaybolduğu açık yaralanma da olabilir.
Yaralanmanın oluşma mekanizması, yaralanmanın ciddiyeti ve tedavi sürecini etkileyen önemli bir faktördür. Yaralanmayı oluşturan etken, dokunun durumu, çevresel şartlar, sporcunun form durumu ve zihinsel konsantrasyonu, kullandığı ekipman gibi unsurlar da yaralanmada rol oynar. Yaralanma mekanizmalarını travma, yük ve kullanım ile zorlanma başlıkları altında değerlendirmek mümkündür.
Travma; ilgili dokuya dışarıdan uygulanan bir mekanik kuvvetle oluşur. Hücre veya doku düzeyinde yanıtla sonuçlanır. Sportif travma tek ve büyük bir yapıda olabileceği gibi küçük ve tekrarlayan özellikte de olabilir. Yük ve kullanım; Yük, dışsal kaynaklı mekanik kuvvetin bir ölçüsüdür ve sıklıkla stres, zorlanma terimleri ile ifade edilir. Kullanım, yükün zaman içindeki birikimini ifade eder. Yüke ek olarak hareketin tekrar miktarını da içerir. Periyodik yüklenme bir antrenman metodu olarak dayanıklılık sporlarında sıklıkla kullanılır. Özellikle dinlenmenin yetersiz olduğu durumlarda doku yenilenmesine fırsat kalmadığından, tekrarlayan yük ve kullanım, tendinitlerde olduğu gibi yaralanmanın birincil sebebi olabilir veya hazırladıkları zeminde ikincil akut yaralanmalar gelişebilir.
Yumuşak doku yaralanmalarının iyileşme süreci genellikle üç fazda gerçekleşir: inflamasyon (iltihaplanma), proliferasyon (yenilenme) ve maturasyon (olgunlaşma). İnflamasyon fazı, yaralanmadan hemen sonra başlar ve yaklaşık 3-5 gün sürer. Bu fazda kanama, ödem (şişlik), ağrı, ısı artışı ve fonksiyon kaybı gibi belirtiler görülür. Bu fazda amaç, doku hasarını ve kaybını en az düzeyde tutmak, enfeksiyon riskini azaltmak ve iyileşme için uygun ortamı sağlamaktır. Bu fazda yapılması gerekenler şunlardır:
Yaralanan bölgeye soğuk uygulama yapmak (ilk 24-48 saat içinde 15-20 dakika aralıklarla),
Yaralanan bölgeyi mümkün olduğunca yüksekte tutmak,
Yaralanan bölgeye kompresyon (basınç) uygulamak,
Yaralanan bölgeyi hareketsiz tutmak veya aşırı yüklenmekten kaçınmak,
Ağrı kesici veya anti-inflamatuar (iltihap giderici) ilaçlar kullanmak (doktor tavsiyesi ile).
Proliferasyon fazı, inflamasyon fazının sonunda başlar ve yaklaşık 2-3 hafta sürer. Bu fazda yaralanan dokunun yerine yeni doku oluşumu (granülasyon) ve yara kapanması (kontraksiyon) gerçekleşir. Bu fazda amaç, yaralanan dokunun yenilenmesini ve güçlenmesini sağlamaktır3. Bu fazda yapılması gerekenler şunlardır:
Yaralanan bölgeye ılık uygulama yapmak (iltihaplanma belirtileri azaldıktan sonra)
Yaralanan bölgeye masaj yapmak
Yaralanan bölgeye kan akışını artırmak için egzersiz yapmak
Yaralanan bölgenin esnekliğini artırmak için germe egzersizleri yapmak
Yaralanan bölgenin kuvvetini artırmak için dirençli egzersizler yapmak
Yaralanan bölgenin fonksiyonunu artırmak için fonksiyonel egzersizler yapmak
Maturasyon fazı, proliferasyon fazının sonunda başlar ve aylar hatta yıllar sürebilir. Bu fazda yeni oluşan dokunun kalitesi, dayanıklılığı ve fonksiyonu artar. Bu fazda amaç, yaralanan dokunun olgunlaşmasını ve normal dokuya en yakın hale gelmesini sağlamaktır. Bu fazda yapılması gerekenler şunlardır:
Yaralanan bölgeye düzenli olarak egzersiz yapmaya devam etmek
Yaralanan bölgenin esnekliğini, kuvvetini ve fonksiyonunu geliştirmek için egzersiz programını ilerletmek
Yaralanan bölgeyi korumak için uygun ekipman kullanmak
Yaralanmayı tekrarlamamak için önleyici önlemler almak
Yumuşak doku yaralanmalarının iyileşme sürecinde beslenmenin de önemli bir rolü vardır.
Beslenme, doku hasarı ve kaybını azaltmak, doku yenilenmesi ve güçlenmesini sağlamak, enfeksiyon riskini azaltmak ve iyileşme süresini kısaltmak için gereklidir. Yumuşak doku yaralanmalarında beslenmede dikkat edilmesi gereken noktalar şunlardır:
Yeterli ve dengeli beslenmek
Su ve sıvı alımını artırmak
Protein alımını yeterli düzeyde tutmak
Karbonhidrat alımını yeterli düzeyde tutmak
Yağ alımını azaltmak
C vitamini, E vitamini, A vitamini, çinko, demir, bakır gibi antioksidan ve iyileştirici vitamin ve mineralleri yeterli düzeyde almak
Sporcu beslenmesi konusunda, bahsedilen vitamin ile mineralleri dengeli olarak içeren düzenli bir diyet programı uygulamak önemlidir. Böylece yaralanma ve sakatlanma durumlarında daha hızlı bir iyileşme sağlanabilir.
Sporda yaralanmalardan kurtulma ve iyileşme süreci hakkında size bilgilendirici yazı yazmaya çalıştım. Umarım işinize yaramıştır. Spor yaparken dikkatli olmanızı ve sağlıklı kalmanızı dilerim.
Yorumlar
Yorum Gönder